Van anderen gehoord #1 · Twaalf van de dertien

In juli 1893 miste een jonge Belgische componist in Brussel zijn laatste trein naar huis. August De Boeck, achtentwintig jaar oud, moest de avond zien door te komen en belandde in een music-hall, waar muzikanten uit Dahomey — het huidige Benin — optraden. Hij noteerde ter plekke een thema. Binnen een maand lag er een orkeststuk. Op zijn handschrift schreef hij, half grappend en in handelsjargon: alle thema's gegarandeerd echt, met factuur.

Dat stuk speelt onze harmonie op zondag 25 oktober in Heel. En het is niet het enige werk van dit seizoen dat begint bij muziek van iemand anders.

Twaalf van de dertien

Toen we de programmering van 2026–2027 naast elkaar legden, viel er iets op. Van de dertien werken die we tussen oktober en mei spelen, zijn er twaalf gebouwd op materiaal dat de componist ergens anders vandaan haalde. Een volkslied. Een dorpslegende. Een kerkhymne. Een tekenfilm. Andermans polka.

Dat is geen toeval en het is zeker geen gemakzucht. Het is de manier waarop muziek al eeuwen ontstaat: iemand hoort iets, wordt er niet goed van hoe mooi het is, en doet er iets mee. Maar de manier waaróp componisten dat doen verandert. En omdat onze programmering ruim honderdveertig jaar beslaat, kunt u die verandering dit seizoen letterlijk horen.

Nemen, luisteren, terugpraten

Begin bij De Boeck en zijn gemiste trein. Die Dahomeyse musici waren niet toevallig in Brussel; er bestond in die jaren een hele industrie die mensen uit koloniale gebieden naar Europa haalde om ze als attractie te vertonen. De Boeck hoorde iets moois, nam het mee, en gaf er zijn eigen draai aan. De namen van de musici die hij die avond hoorde, kent niemand. Wij vinden dat vandaag ongemakkelijk, en terecht — maar het is wel de waarheid van 1893, en we gaan er de komende weken eerlijk over schrijven.

Spring dan naar 1905. Een Australiër fietst met een fonograaf op zijn rug door Lincolnshire en laat boeren, een armenhuisbewoner en een dienstmeisje in de trechter zingen. Percy Grainger noteert wél hun namen — Joseph Taylor, George Gouldthorpe, Mrs. Hill — en draagt het werk dat eruit voortkomt aan hen op: aan de oude volkszangers die zo mooi voor mij zongen. Toen hij van één lied twee verschillende versies te horen kreeg, kon hij niet kiezen. Hij schreef ze allebei uit. "Ik dacht niet dat ik eerlijk kon zijn met maar één versie," legde hij later uit. Dat werk, Lincolnshire Posy, staat op 25 oktober én op 10 januari op ons programma.

En spring dan nog één keer, naar 2016. Een Venezolaanse componist krijgt de opdracht om een nieuwe versie te maken van een Weense polka, voor het beroemdste nieuwjaarsconcert ter wereld. Wenen vond het resultaat te gewaagd en speelde het niet. Waarop het stuk vanuit Caracas de wereld in ging. Honderddertig jaar nadat Europa zich in andermans muziek bediende, bedient Latijns-Amerika zich in de Europese — en Europa vindt het te ver gaan. Dat stuk klinkt op ons nieuwjaarsconcert in Maaseik.

Elke woensdag een verhaal

Vanaf vandaag publiceren we elke woensdag één verhaal over de muziek die we maken. Negentien weken lang, tot en met het nieuwjaarsconcert van 10 januari. Geen droge programmatoelichting, maar het verhaal achter de noten: waar het vandaan komt, wie het bedacht, en waarom het bij ons op de lessenaar ligt.

U komt onder meer een componist tegen die zijn eigen muziek vernietigd wilde hebben — en van wie het manuscript tweeënzeventig jaar later opdook op een veiling in Londen. Een opera waarvan het libretto naar verluidt in een kwartier werd geschreven, in dronken toestand. Een meerman in een Canadees bergmeer. En een stuk waarin geen noot Wagner zit, maar dat toch alles met Wagner te maken heeft.

Wie alles leest, hoort in oktober en januari een ander concert dan wie dat niet doet. Dat is de hele bedoeling.

Twee concerten om naartoe te werken

De reeks loopt naar twee avonden toe. Op zondag 25 oktober spelen we in Heel, met onder meer Grainger, De Boeck en een werk dat u dit hele seizoen nog vaak gaat horen. En op zondag 10 januari staat het nieuwjaarsconcert in Maaseik, met acht werken waarvan er zes nieuw zijn voor ons publiek. De praktische informatie volgt ruim op tijd; zet de data vooral alvast in de agenda.

Waar zullen we beginnen?

De volgorde van de komende weken ligt nog niet vast. Daar mag u over meebeslissen.

Volgende week woensdag staat hier het eerste verhaal. Tot dan.