Van anderen gehoord #7 · De enige die alles zelf verzon

Zes weken lang ging deze reeks over mensen die muziek ergens vandaan haalden. Grainger met zijn fonograaf in Lincolnshire. Massenet die zich een Spanje voorstelde dat hij nooit had gezien.

Deze week niet.

Deze week staat er een stuk op de lessenaar waarvan elke noot is verzonnen door één man, en die man heeft in zijn leven ongeveer alles gedaan wat je in de muziek kunt doen.

Eerst de titels

Dit is de inhoudsopgave van het werk. Acht delen, in deze volgorde:

1. Incantation — bezwering
2. Arabesque
3. Depression
4. El Jmel
5. Tango Loco
6. A Time For Love
7. I Love You
8. Badinage — scherts, plagerij

Lees dat rijtje nog eens. Een bezwering, een arabeske, een tango die loco heet, en dan twee keer achter elkaar iets over liefde. Er is geen enkele componist in ons hele seizoensprogramma die zo'n lijst zou hebben durven opschrijven.

Dat is precies het punt.

De man

François Glorieux, geboren in Kortrijk op 27 augustus 1932. Pianist, componist, dirigent — en bovenal improvisator.

Op zijn zeventiende vertrok hij naar het conservatorium van Gent. Daarna ging het hard: meer dan zesduizend concerten in ruim zestig landen, met dirigent André Cluytens, werk met de choreograaf Maurice Béjart, gastdocent aan Yale. Zijn oeuvre telt meer dan driehonderd composities, en die lopen van klassiek via expressionisme naar jazz, pop en wereldmuziek.

Eén ontmoeting heeft zijn klank blijvend gekleurd: die met Stan Kenton, de Amerikaanse bigbandpionier. Sindsdien schreef Glorieux voor koper op een manier die je in de Vlaamse klassieke muziek van zijn generatie nergens anders hoort.

En dan is er het verhaal dat iedereen kent zonder te weten dat het over hem gaat. Glorieux maakte symfonische bewerkingen van popsongs — van The Beatles, en van Michael Jackson. De plaat Tribute to Michael Jackson verscheen in 1985, en een cd-versie onder zijn eigen naam in 1988. Hij heeft Jackson twee keer ontmoet en urenlang met hem gesproken. Jackson was fan.

De erkenning die aan hem voorbijging

Hier wordt het ongemakkelijk, en daarom hoort het in dit stuk.

Glorieux was in het buitenland aanzienlijk bekender dan in eigen land. In Japan stond hij negen maanden lang op de eerste plaats van de klassieke hitparade. In België bleef hij voor het grote publiek vooral "die man die improviseert".

De pianist Arthur Rubinstein — geen kleine naam — zei over hem:

"Il ne fait pas des notes, il fait de la musique."

Hij maakt geen noten, hij maakt muziek.

Glorieux is in de nacht van 22 op 23 september 2023 in zijn slaap overleden, 91 jaar oud. Hij was tot het laatst actief als pianist en componist. Op 7 oktober van dat jaar werd hij in Kortrijk begraven.

Wij spelen dus, voor het eerst dit seizoen, het werk van iemand die nog maar net weg is. Dat voelt anders dan Grainger of Massenet, en dat mag.

En dan het stuk zelf

Interludes schreef Glorieux oorspronkelijk voor solofluit en strijkers. Het is geen concert in de klassieke zin — geen drie delen met een cadens erin — maar acht korte karakterstukken, elk met een eigen sfeer en elk kort genoeg om nooit te blijven hangen.

De versie die bij harmonieorkesten rondgaat is de bewerking van Pieter Nieva voor solofluit en symfonisch blaasorkest, uitgegeven bij Metropolis in Antwerpen. Er bestaat ook een versie voor solofluit en fluitensemble. Compleet duurt het geheel ruim twintig minuten.

De bekendste opname is die van de Koninklijke Symfonische Band van de Belgische Gidsen onder Dirk Brossé, met Yves Segers als solist. Dat is zo ongeveer het zwaarste geschut dat België in blaasmuziek te bieden heeft — en het zegt iets dat zij juist dit stuk hebben opgenomen.

Voor de fluitist is het geen klein werk. De acht delen vragen acht keer een andere toon: eerst bezwerend, dan donker, dan een tango die ontspoort, en aan het eind iets wat gewoon plagerig is. Dat is lastiger dan één lange lijn volhouden — je moet acht keer opnieuw beginnen, en acht keer meteen in de juiste kleur staan.

Waarom dit stuk in deze reeks past

Deze reeks heet Van anderen gehoord, en zeven weken lang klopte dat.

Bij Glorieux klopt het niet, en juist daarom is hij de interessantste van de rij. Hij haalde niets bij volkszangers vandaan. Hij haalde het bij zichzelf — maar dat zelf was volgehangen met alles wat hij ooit had gehoord: Debussy en Ravel, de bigband van Stan Kenton, de blues, Latijns-Amerikaanse ritmes, en ergens tussendoor ook Michael Jackson.

Grainger zette een fonograaf neer om te bewaren wat er was. Glorieux luisterde zijn leven lang, liet alles bezinken, en schreef toen iets op wat van niemand anders was.

Twee manieren om eerlijk te zijn over waar je muziek vandaan komt. Wij spelen ze dit seizoen allebei.

Volgende week is het zover: dan is het concertweek. We blikken vooruit op 25 oktober in Heel, en we delen eindelijk de uitslag van de stelling uit week 3 — die is inmiddels gesloten.